Door AnneMarie Visser
Gouda – Onder de in een roze gloed gebade strenge blikken van de heren van de schutterij op de schilderijen aan de muren, vond donderdagavond 3 oktober onder grote belangstelling de opening plaats van de tentoonstelling Suzanna van Middeleeuwen tot Me Too in Museum Gouda. Deze indrukwekkende expositie brengt de eeuwenoude, maar nog altijd actuele figuur van Suzanna tot leven. Met tientallen schilderijen, tekeningen en voorwerpen uit binnen- en buitenland krijgt Suzanna hier het podium dat haar toekomt. Als symbool van vroomheid en huwelijkse trouw, als lustobject, of als vehikel voor een politieke boodschap. Ze verschijnt als belaagde prooi, maar ook als krachtige overlever.
Een bijzonder topstuk: Artemisia Gentileschi
Een van de absolute hoogtepunten van de tentoonstelling is het enorme schilderij van de Italiaanse kunstenares Artemisia Gentileschi, de beroemdste vrouwelijke kunstenaar van de 17e eeuw. Het werk, dat normaal gesproken in de Moravská Galerie in Brno (Tsjechië) hangt, is voor het eerst in Nederland te zien. Dit schilderij, dat nauwelijks door de museumdeur paste, toont niet alleen Suzanna’s verhaal, maar biedt ook een podium voor Gentileschi zelf.
Gentileschi was de eerste vrouw die werd toegelaten tot de prestigieuze Accademia dell’Arte del Disegno, maar ze werd ook bekend vanwege haar eigen persoonlijke tragedie. Ze was slachtoffer van een verkrachting door haar leermeester. Tijdens de rechtszaak werd zij onderworpen aan vernederende onderzoeken en zelfs gemarteld om haar ‘waarheidsgetrouwheid’ te testen. Hoewel haar leermeester werd veroordeeld tot verbanning, werd zijn straf uiteindelijk nooit uitgevoerd. Gentileschi’s schilderijen, waaronder deze interpretatie van Suzanna, zijn niet alleen krachtige artistieke statements, maar ook reflecties op haar eigen ervaringen als vrouw in een door mannen gedomineerde wereld.
Naast Gentileschi’s werk zijn er Susanna-voorstellingen te zien van andere grote namen zoals Rembrandt van Rijn, Arnold Böcklin, Hendrick Goltzius, Gustave Vanaise en Oscar Jespers. Ook 17e-eeuwse bruidsschatten uit onder andere het Rijksmuseum maken deel uit van deze bijzondere tentoonstelling.
Wie was Suzanna?
Het Bijbelse verhaal van Susanna speelt zich af tijdens de Babylonische ballingschap. Susanna, een mooie, godvrezende vrouw, werd in haar tuin begluurd door twee oude rechters die ziek van verlangen waren. Toen zij weigerde in te gaan op hun oneerbare voorstellen, klaagden de rechters haar aan wegens overspel, waarvoor in die tijd de doodstraf stond. Susanna werd ter dood veroordeeld, maar de jonge profeet Daniël ondervroeg de rechters apart en ontdekte dat niet Susanna, maar de heren schuldig zijn aan een valselijke opzet om de onschuldige vrouw te straffen. Uiteindelijk werd Susanna vrijgesproken en kregen haar aanklagers de doodstraf die zij voor haar hadden bedacht.
Het verhaal van Susanna is door de eeuwen heen een krachtig symbool van verzet tegen onrecht gebleven. De tentoonstelling in Museum Gouda volgt op de succesvolle expositie SUSANNA. Bilder einer Frau vom Mittelalter bis “MeToo” die in 2022 te zien was in het Wallraf-Richartz-Museum in Keulen. Het tentoonstellingsconcept werd daar al geroemd om zijn scherpe blik op Susanna’s verhaal, maar in Gouda wordt deze reflectie nog dieper getrokken. De vraag die hier gesteld wordt: wat is de rol van de kijker van nu, oog in oog met een naakte vrouw op haar kwetsbaarst?
“Tijdens het maken van deze tentoonstelling bekroop me steeds meer het ongemakkelijke gevoel dat we als beschaafde kunstliefhebbers al eeuwenlang naar de verbeelding van een aanranding zitten te kijken. Best vreemd eigenlijk. Hoog tijd om Susanna een podium te geven en dit verhaal eens echt uit te diepen,” aldus Museumdirecteur Femke Haijtema.
Actuele reflectie: Van de geschiedenis naar Me Too
Directeur Haijtema benadrukte tijdens de opening dat de tentoonstelling niet draait om het aanwijzen van schuldigen. “MeToo gaat niet over mannen versus vrouwen, maar over misbruik van macht. En dat geldt ook voor het verhaal van Susanna. Het gaat erom dat we naar de slachtoffers gaan luisteren, dat machtelozen een stem krijgen, of ze nu man zijn of vrouw. En dat is precies wat we in deze tentoonstelling doen, we geven Susanna een stem, een podium.”
Het verhaal van Suzanna blijft een belangrijke inspiratiebron voor kunstenaars, juist omdat het zo naadloos aansluit bij actuele discussies over #MeToo. Hedendaagse kunstenaar Susanna Inglada verbeeldt de impact van deze beweging in een speciaal voor de tentoonstelling gemaakte animatie. Ook De Sekszusjes, bekend van hun openhartige educatieve VPRO-serie, dragen bij aan de expositie. Tijdens de opening gaven Krista en Marcelle Arriëns een live voorproefje van de audiotour die ze speciaal voor de tentoonstelling ontwikkelden en nodigden de aanwezigen uit om met een frisse en kritische blik naar het verhaal van Susanna te kijken.
Een uitnodiging voor dialoog
Museum Gouda slaat met deze tentoonstelling een brug tussen kunst en maatschappelijke thema’s. Naast de kunstwerken biedt de tentoonstelling ruimte voor dialoog en zelfexpressie. Bezoekers kunnen deelnemen aan een open atelier waar ze hun eigen verbeelding van Susanna vormgeven. Daarnaast staan er thema-avonden gepland, waaronder een lezing over Artemisia Gentileschi en een avond rondom #MeToo. In het museumcafé wordt een speciale Afternoon Tea geserveerd, waar bezoekers kunnen napraten over de tentoonstelling en hun ervaringen delen.
Museum Gouda hoopt dat ook veel jongeren, de tentoonstelling zullen bezoeken en met elkaar in gesprek gaan over de kwesties die aan bod komen. “Het verhaal van Susanna is niet alleen een eeuwenoude vertelling, maar ook een manier om ons te laten nadenken over onze tijd. We hopen dat deze tentoonstelling aanzet tot gesprek, begrip en misschien zelfs verandering,” aldus Haijtema.
De tentoonstelling ‘Suzanna – Van Middeleeuwen tot Me Too’ is mede mogelijk gemaakt door steun van het Mondriaan Fonds, het Cultuurfonds, Fonds 21 en Gemeente Gouda. Een krachtig eerbetoon aan een vrouw die zich niet liet wegdrukken door macht en onrecht, en een ode aan de wijsheid die haar redde. Te zien tot 25 maart 2025.
